In 1973 werd begonnen met het overzetten van de Bijbel in het Gronings. Ingesteld door de Culturele Raad van de Provincie Groningen gingen daarmee twee werkgroepen aan de slag: één voor het Oude en één voor het Nieuwe Testament.
In 1959 was reeds, op voorstel van de Groninger Culturele Gemeenschap, begonnen om enige kerkliederen psalmen en gezangen in het Gronings over te zetten. Het doel was, dat in Groninger kerkdiensten ook psalmen en gezangen in de streektaal konden worden gezongen. In het voorjaar van 1966 is van het werk van deze commissie een boekje uitgekomen: "Grunneger Psaalms en Gezangen" en in september 1981 verscheen in druk: "Psaalms en Gezangen", waarin een groot gedeelte van de liederen uit het Liedboek voor de Kerken is opgenomen.
De door de provincie ingestelde commissies voor het overzetten van de Bijbel gingen behoedzaam aan het werk. Vanaf het begin van 1974 werd wel eens een enkel hoofdstuk gepubliceerd in het Cultureel Maandblad van de Provincie Groningen, maar verder bleef het rond beide werkgroepen, stil. Tót op 19 oktober 1987 in de eerste gezamenlijke vergadering van de drie commissies (Oude Testament, Nieuwe Testament en Kerkliederen) werd besloten tot uitgifte van twee bijbelboeken: het eerste Boek Samuël en het Lucasevangelie. Deze beide boekjes konden 24 november 1988 in Zevenhuizen worden uitgereikt aan de Commissaris van de Koningin in de provincie Groningen, de heer H.J.L. Vonhoff en aan de burgemeester van de gemeente Leek, mw. S. Langedijk-de Jong.
Inmiddels werd in mei 1989 een stichting opgericht met het doel de belangstelling voor de Groninger taal met betrekking tot religieuze doeleinden te stimuleren en de kennis, het gebruik en de uitoefening daarvan te bevorderen.
Eén van de voornaamste werkzaamheden van deze "Liudgerstichten" is het werk van de verschillende commissies en werkgroepen te coördineren. Ook worden onder auspiciën van de stichting wekelijks zgn. Grunneger Dainsten gehouden (gemiddeld 60 70 diensten per jaar) en organiseert de stichting jaarlijks een "bijbelvertaalwedstrijd" voor amateurs, waarbij een vooraf opgegeven bijbelgedeelte in "goud en geef Grunnegers" moet worden vertaald. Aan de beste vertaler wordt een (kleine) prijs beschikbaar gesteld.
De stichting onderhoudt vrij intensieve contacten met de EvangelischLutherse Paulusgemeinde in Aurich in OostFriesland (Duitsland).
Ook wordt contact onderhouden met het SONT (Streektaalorganisaties in het Nedersaksisch Taalgebied). De door het Sont en de commissie "Streektaal en religie" jaarlijks georganiseerde vertalersdag in Lievelde, wordt steeds door enkele mensen van de Stichting bezocht.
Eén van de eerste activiteiten die de Liudgerstichten organiseerde, was het organiseren van een bijbelvertaalcursus, om zodoende meer mensen bij het overzetten van de Bijbel in het Gronings te betrekken. De cursus werd opgezet door Drs. Riens de Haan, die was afgestudeerd als theoloogvertaler aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Hij had destijds in het kader van zijn studie een onderzoek ingesteld naar de verschillende vertaalmethodes van de werkgroepen die bezig waren met het overzetten van de Bijbel in het Gronings. Een aantal bij uitstek deskundige referenten, vnl. van de Rijksuniversiteit Groningen, werd aangezocht, en een dertigtal cursisten bezocht deze cursus die gedurende twee jaar (1990 en 1991) werd gehouden. Van de lezingen en voordrachten over een aantal grondbeginselen van het bijbelvertalen, zoals die op de cursus waren behandeld, werd, in samenwerking met het Nederlands Bijbelgenootschap een bundel uitgegeven ("Elementen van Bijbelvertalen"), die in 1992 in druk verscheen.
Eén van de gevolgen van de bijbelvertaalcursus was, dat drie nieuwe vertaalgroepen konden worden samengesteld zodat inmiddels, naast de berijmingscommissie, aan de vertaling wordt gewerkt door drie werkgroepen voor het Oude en twee groepen voor het Nieuwe Testament. In oktober 1994 begon in Nijmegen(!) een nieuwe groep met de vertaling van het Matteüsevangelie.
Voor het bijbelboek Psalmen werd in de loop van 1997 een nieuwe werkgroep opgericht, terwijl ook een werkgroep in het leven werd geroepen om de vaste onderdelen in de liturgie van de Groninger diensten in de streektaal over te zetten.
De verschillende werkgroepen bestaan uit gemiddeld zes personen, bijgestaan door één of meer deskundigen op het gebied van de desbetreffende grondtaal. Bovendien is ter beoordeling van het eindresultaat een adviesraad ingesteld. De leden van deze raad, deskundigen op het gebied van de talen Hebreeuws en Grieks en op het gebied van het Oude en het Nieuwe Testament, geven o.m. theologische adviezen. Voor het Gronings heeft de streektaalfunctionaris van de provincie zitting in de adviesraad. Tenslotte beoordeelt een lezersgroep of de vertaling op het eerste gezicht goed leesbaar is.
Het bijbelvertaalproject wordt geleid door ds. K.G. Pieterman (Niekerk), terwijl de coördinatie in handen is van M. van Dijken (Haren).
Het doel dat bij het overzetten voor ogen staat is het Woord van God zo dicht mogelijk bij de mensen te brengen, zodanig dat wat er in de grondtaal staat, zó uit te drukken als een Grunneger dat zou doen als hij, in deze tijd, hetzelfde verhaal zou moeten vertellen.
Het Gronings dat gebruikt wordt is niet specifiek het dialect zoals gesproken op het Hogeland, in de Veenkoloniën of het Westerkwartier e.d.. Getracht is zó'n taal te gebruiken, dat de verschillende dialecten zich erin kunnen vinden.
Zoals boven reeds vermeld, verschenen in 1988 in druk het Eerste boek Samuël en het Evangelie naar Lucas,
In een feestelijke kerkdienst op 9 oktober 1994 in de Stadsparkkerk te Groningen, konden drie nieuw verschenen boekjes door de voorzitter van de Liudgerstichten, de heer A. Ufkes, worden uitgereikt aan de Groninger Provinciale Raad van Kerken, vertegenwoordigd door zijn secretaris, de heer Dr. A.A. van den Broek.
Het betrof de uitgaven:
De Stichting Grunneger Toal verleende veel medewerking bij de totstandkoming van de uitgaven.
Op 6 oktober 1996 werd in de Stadsparkkerk te Groningen, het eerste exemplaar van een dagboekje uitgereikt aan de gedeputeerde voor cultuur van de Provincie Groningen, Mw. Drs. Mirjam de Meijer.
"Joar en dag", zoals het boekje als titel meekreeg, werd samengesteld door een speciaal daarvoor in het leven geroepen werkgroep van de Liudgerstichten. Het is een boekje met teksten die door het hele jaar heen gelezen kunnen worden. Op elke linkerbladzijde staat een meditatie en daarnaast, op de rechterbladzijde, is een gedicht opgenomen van een van onze eigen dichters of soms van een lied uit het Liedboek voor de Kerken. Alles in het Gronings uiteraard.
Een andere commissie van de stichting, was al enige tijd bezig met de voorbereiding van een "spaigelploatje" (Gronings voor CD).
Een eerste opzet daarvoor was al gemaakt door de commissie die jaren geleden een langspeelplaat maakte, onder de titel "Gods laifde het gain čn of swet" (Gods liefde is onbegrensd).
De CD "Van scheppen en vannijs scheppen" kon op 16 februari 1997 door de commissie "Beeld en Geluud" in de kerk "De Ark" te Groningen, worden gepresenteerd. Speelse teksten van Fré Schreiber over het scheppingsverhaal en gedichten van dichters veraf en dichtbij (Jan Boer, Hanny Diemer, David Hartsema en Job Olhoes, naast teksten van Hans Bouma, Huub Oosterhuis en Joke Ribbers) werden voorzover nodig in het Gronings vertaald door Henk Baas en op muziek gezet door Kees Steketee. Verschillende koren, cantorijen en solisten uit Groningerland verleenden aan de totstandkoming hun medewerking.
Op 28 september 1997, op "Liudgerdag", zijn de evangelieën Matteüs en Marcus in druk verschenen en aangeboden aan Prof.Dr. D. Holwerda, die al vanaf de tachtiger jaren is betrokken bij het project in de redactie en als liddeskundige bij één van de vertaalgroepen.
In een, in verband met de kosten, iets gewijzigde vorm verschenen eind 1997 de boeken 1 en 2 Korintiërs en de brief van Paulus aan de gemeente in Rome, in druk.
In 2003 werd in samenwerking met het Nederlands Bijbelgenootschap 't Evengelie deur Johannes' uitgegeven. Dit boekje verscheen in de serie "De Bijbel in streektalen', een uitgave van het NBG. In een feestelijke bijeenkomst op 30 maart 2003 kon een eerste exemplaar van dit evangelie door de coördinator van het bijbelvertaalproject, Marten van Dijken, worden uitgereikt aan prof.dr. D. Holwerda, die vanaf het begin betrokken is geweest bij het vertalen van het Nieuwe Testament in het Gronings. Professor Holwerda heeft ook zitting in de adviesraad als deskundige voor het Grieks.
In november 2004 verscheen het boekje "Mit Psaalms op pad ..." Hierin is een keuze opgenomen van berijmde en onberijmde psalmen in het Gronings. Janka Rubingh zorgde voor mooie foto's en heeft het boek vorm gegeven, en het werd uitgegeven door Uitgeverij Profiel in Bedum. Op 27 november heeft ds. Engel Jan Struif, als voorzitter van de Liudgerstichten het eerste exemplaar overhandigd aan de heer Hans Gerritsen, gedeputeerde voor cultuur van de provincie Groningen.
Na meer dan dertig jaar is de bijbel (zowel de canonieke als de deuterocanonieke boeken) nu helemaal vertaald.
Inlichtingen v.w.b. het Bijbelvertaalproject kunt u krijgen bij:
Inlichtingen over de stichting geeft de secretaris van de Liudgerstichten:
Voorgeschiedenis
Liudgerstichten
Bijbelvertaalcursus
Vertaalcommissies
Vertalingen
Uitgaven
Toekomst
Nadere inlichtingen
Voorgeschiedenis
De boekjes verschenen onder auspiciën van Uitgeverij Meinders en de Stichting 't Grunneger Bouk te Scheemda. Zij werden gedrukt bij Drukkerij Actief aldaar, en zijn o.m. verkrijgbaar bij de Liudgerstichten en de Stichting 't Grunneger Bouk, Stationsstraat 11b, 9679 CL Scheemda, telefoon (0597) 59 11 35.
De presentatie van de BIEBEL was op zaterdag 25 oktober 2008 in een stampvolle Martinikerk te Groningen.
Onder grote belangstelling kon coördinator Marten van Dijken de biebel uitreiken aan mw. Siepie de Jong, oud-burgemeester van Leek, die destijds de eerste bijbelboekjes in ontvangst genomen had, en aan Hans Gerritsen, gedeputeerde Cultuur van de provincie Groningen.
Er wordt nog hard gewerkt aan de berijming van psalmen en gezangen in het Gronings. Praktisch het hele psalmboek is nu overgezet. Als alles goed gaat kan in 2010 een nieuwe uitgave komen van alle liederen die inmiddels zijn overgezet.
Nadere inlichtingen
ds. K.G. Pieterman en/of M. van Dijken (e-mail: liudger@vandijken.com).
(e-mail: liudger@vandijken.com)