Eerste woord
Eerste woord
Vertoaldag Zeuvenhoezen
Dit Bouk
Vierde Biebelvertoalslag Job
Woar bist - Anne Wilzing
Bruiers en zusters - Marten van Dijken
Plannen
Gezang 139
Jona - Janka Rubingh
t Leste nummer van dit joar heb ie veur
joe. Wie hebben perbaaierd der weer n mooi stukje proza en poezie van
te moaken. Tied achter ons is der alderdeegs weer hail wat aan schrip
west en doar willen wie joe dailgenoot van moaken.
Goie en minder goie dingen zoas dij in t levent gebeuren, ook bie 'Liudgerstichten'.
Doar was t overlieden van Aaldrik Ufkes, dij bie ons apmoal wel bekend
is en n bult doan het veur t Grunnegers en aal wat doar mit te moaken
het.
Ook Ayelt Volders, dij sunt joar en dag plezaaier had het aan
t vertoalen, is oet tied kommen.
In dit nummer vinden ie n in memoriam van Aaldrik en Ayelt.
Wieder vinden ie n verslag van Sies Woltjer van Vertoalersdag 2009 in
Zeuvenhoezen, woar 'old'-vertoalers geern noar tou goan om nog weer ais
te proaten over t vertoalen en aal wat doar bie kieken komt.
En wat stait der aal nog meer in dit kraantje:
'Woar bist', n verslag van Kerkedoagen in Bremen deur Hanne Wilzing, vaaierde vertoalslag van Job deur Tonko Ufkes.
n Biedroage van Marten van Dijken: Bruiers en zusters over
vertoalproblemen, n gedicht over Biebel van Bertha Kruizinga en nog n
moal gedicht over Jona van Janka Rubingh. Verder plannen van
'Liudgerstichten' veur kommende joaren en Gezang 139 oet t nije
Laidbouk.
Ie zain wel dat der weer hail wat oet stro zet is en wie binnen din ook slim blied mit ale
belangstellen dij der veur t waark van Liudgerstichten is. Wie willen joe t geern lezen loaten!!!
Om 10 uur wer dag opend deur Engel Jan
Struif. Spreker gaf aan dat dit 23ste bieainkomst is en wie mouten aan
t ènd van dag moar ais kieken of der nog n 24ste editie kommen zel.
Ds. Struif las n gedailte oet 'ons Biebel', nl. n gedailte oet Lucas.
Woar Jezus aan t leste tou ook priester was veur dij man dij noast hom
aan t kruus hong. Jezus wil elk ja noabie wezen.
Noa nogmoals 21 aanwezege lu van haarten welkom te haiten, krigt
Aaldrik Ufkes t woord. Hai dailt ons mit dat der n poar zaiken binnen
en stelt din ook veur om dij zaike lu n koartje van ons altemoal te
sturen. Wieder zegt e wat over t natje en dreugje dat wie zo rond n uur
of tien kriegen zellen.
Dou is Marten van Dijken aan schrip. Over t biebelvertoalkarwaai huif
wie t nait te hebben. Biebel komt nait oet, moar is ja oet. Op t heden
is veur ons 25 oktober 2008 n hail belangrieke dag. t Ten deup hollen
van Biebel. t Haaidens kerwaai zit der veur ons altemoal op en doar
binnen wie aibels blied mit. t Is ja lukt, noa zoveul joaren om n
biebel in t grunnegers t licht zain te loaten. Dat haar domie Wumkes
nait docht dou e in 1918 n 'prijskamp' oetschreef veur t vertoalen van
n stuk of wat biebelteksten. t Mos van hom ook nait wieder goan, want
zee e: "Bovendien zie ik ook persoonlijk de noodzakelijkheid van een te
ver doorvoeren van het gebruik van de streektaal in de eredienst,
voorshands niet in."
t Was dij 25 oktober 2008 n schiere dag. Roem 800 mensken wazzen doar
om dag mit te beleven. Veur eerste moal wer doar lezen oet 'ons Biebel'
en wer der oet volle bòrst zongen: "Tou volken, pries joen God en Heer!
Goat Hom joen loflaid zingen."
Onder örgelmeziek van Pieter Pilon wer t ter aal beter op. t Was n
mooie mirreg zeden n bult lu loater bie n hapke en n drankje. Zotterdag
noa prezentoatsie was t symposium. Woar eerst n datteg man verwacht
werden, wazzen der nou tachteg! Grunnegs leeft toch wel onder mensken
zol wie zo zeggen.
Organizoatsie van baaide doagen laip as n train. En dat is mit noame te danken aan veurberaaidenskemizzie:
Engel Jan Struif, ons veurzitter;
Eddy Visser, as puutholder en
Marten van Dijken as ons grode coördinator van t kerwaai;
Börgmeester Kor Diekstroa van Grodegast as veurzitter van Grunneger Toal, mit aal zien connecties;
Reint Wobbes van Stichten Grunneger Kerken, en joa, woar nait van mit
zien groot netwaark. Ook via Reint hebben wie n foldertje (7000) in t
blad Grunneger Kerken mitstuurd;
Henk Scholte van t Hoes van Grunneger Cultuur het der n bult aan doan.
Hai het zörgd veur nuigens, t drukken van t pergram en organisoatsie
van symposium;
Pia Woldhuis van t Nederlands Biebelgenootschop het wel hailveul veur
ons betaikend. Letterliek dag en naacht was ze veur ons ien taauw en
dochde zai mit.
n Groot sukses is Biebel tot op t heden. Eerste en twijde druk binnen
oetverkocht en daarde druk ligt in winkel. Wie haren dat as vertoalers
nait docht.
En wat n reaksie het Marten had via tillefoon, webstek, braifkes en zukswat:
- t Is net of verhoalen veul dichter bie ons binnen as ie t in joen aigen toal lezen.
- Veul respekt en woarderen veur vertoalers!
- En moar lezen: hou staait dat ter in en wat hebben ze der van moakt?
- t Waarm eten schut ter sums bie in.
- Ik wil de vertalers van de Bijbel in het Gronings hartgrondig laten
weten dat ik blij ben met de 'nije Biebel.' Zo mooi heb ik mijn
favoriete tekst in de bijbel nog nooit gezien. Zo voel ik het nog meer
tot me spreken.
- Ik wilde u nog even laten weten, dat de vertaling echt prachtig is.
Thuis hebben mijn vrouw en ik een oude traditie weer nieuw leven
ingeblazen: na het avondeten lezen uit de bijbel, maar nu in de
Groninger vertaling. Hoe wonderschoon de taal!
- Soms moeten we gewoon lachen als er bv. staat: "Dou wer Jakob
vergrèld en zee t Laban liek veur de kop" of dat Isaak n "doetje"
krijgt van Jacob. Het heeft lang geduurd, maar nu heb je ook wat.
- Vrouger las ik nait zo voak in Biebel, mor nou perbaaier ik ter elke dag n stukje in te lezen.
- En van n Drent oet Odoorn: Wat leest dat banneg mooi, t woord van God zo dicht bie joen gevuil.
Elk is der wies mit dat Biebel der is en dat binnen wie altemoal ook.
Janka Rubingh maarkt op, dat zai van Henk Scholte, grode man van Huis
van de Groninger Cultuur, heurd het, dat e veul reaksies krigt van lu
dij dailen van gesproken biebel mooi vinden.
Roel Kuper het n dainst in Ommen over Grunneger Biebel mitmoakt, woar n
300 lu bie wazzen. In kontraainen van Ommen, Hardenberg en Dalfsen is
der veul aandacht geven aan oetkommen van Biebel. Dat dut ons as
vertoalers weer deugd.
Philip Roorda wil groag nog even wat zeggen over stukken en dokumenten
dij aal rond Biebel ontstaan binnen. Aantaikens, proefvertoalens,
beschrievens, pakken pepier woar aal dij gegevens op schreven binnen.
Aal dij informoatie mout nait vot. Dat kin van belang wezen veur onze
noazoaten. Wie mouten dat opbaargen. Dat is indertied ook gebeurd mit
Stoatenbiebel. In Leiden mout doar n bult van bewoard wezen.
Marten van Dijken geft aan, dat zien geschriften en dossiers (zien
Auktje zol doar slim blied mit wezen) noar Grunneger Archieven goan
zellen. Meschain is t wat om ook dij pakken pepier van Philip Roorda en
meschain ook anderen, noar dit Archief te brengen. Bestuur van
Liudgerstichten zel dit overleggen mit beheerder van Grunneger
Archieven.
Gerard Beukema vragt of fouten dij nou al vonden binnen in n erratem
toustuurd worden kin noar lu dij n eerste druk kocht hebben. Meschain
is t meugelk om dat op website van Liudgerstichten te zetten, din kin
elk der over beschikken.
Penningmeester, Eddy Visser, geft vergoaderen nog even mit, dat
Liudgerstichten veur t realisaaiern van Biebel van pervinzie Grunnen n
subsidie kregen het van EUR 25.000,-. Dat was genog, omreden der al n
daarde druk in omloop is en doar n beetje aan verdaind wordt.
Din komt vroag op toavel: Hou mout t nou wieder?
Der wordt al n aantal joaren waarkt aan n nij laidbouk mit psaalms en
laiden. Psaalms binnen kloar en ook nog sikkom 350 laiden. Der mouten
nog n stuk of wat laiden vertoald worden en din is t veurlopeg kloar.
Zo t der nou veurstaait, mout in 2010 dat boukwaark t licht zain. En
dat kin ook wel, want der mout nou n 'deadline' steld worden.
Der zel haard aan trokken worden om in 2010 n nij psaalmbouk mit laiden veurnkander te kriegen.
Hou stait t aiglieks mit vertoalen van Heliand? Hemmo Mulder zegt dat
der nog nait veul mit doan is. Hai het ook lebait west en nait veul mit
kop der bie west. Begriepelk.
Sies Woltjer vertelt, dat e vanòf jannewoarie 2009 soamen mit Jan
Voorintholt aan schrip is mit Heliand. Zai goan doar ook mit deur, moar
t zol wel goud wezen as der nog ais ain of twij vertoalers bie kwammen.
t Projekt gaait deur en hou laank of zai der mit aan gaang binnen, wait
spreker nait. In elks geval gain 35 joar.
Vroag wordt steld of wie nog weer mit wat aans aan schrip mouten. Ie
heuren wel voak dat der meschain nog es n kinderbiebel vertoald worden
kin.
Marten van Dijken het t doar mit oetgever Jongbloed van Biebel al ais n
moal over had. Jongbloed leek dat n goud idee en was beraaid mit te
waarken. Op toavel komt n kinderbiebel dij der geschikt veur is om bie
ploaten n grunneger verhoal te moaken.
Der wordt n kemizzie (doar binnen wie ja goud in in ons laandje)
soamensteld, dij in heur eerste bieainkomst bekieken zel hou of t aal
mout. Marten van Dijken zel lu dij zuk opgeven hebben om mit te
waarken, bie nkander roupen.
Rondvroag lag moar zo op toavel, moar der wazzen nait veul van aanwezegen dij der gebruuk van mouken.
Wel was de vroag of wie aander joar weer n Vertoalersdag hollen mouten.
Doar was gain twievel over. Der is genog te beproaten. Heliand,
psaalmbouk en kinderbiebel kinnen onderwaarpen wezen. En meschien het t
bestuur wel n helder idee veur n spreker van formoat.
t Was n mooie dag. Genog om over te proaten en wie hebben nkander weer zain en sproken.
Om n uur of twaalf was t tied veur n klokje en doarnoa de welbekende,
hartstikke lekkere broodmoaltied mit soep en n kreket. En veur
Grunnegers: veur n appel en n aai. Dat mout wie der moar inhollen
kommende joaren.
Sies Woltjer
Dit Bouk
het n Schriever
en dij Schriever
is ons Schepper.
Hai het ons t levent geven
en - as tied doar is-
zel Hai t ook weer nemen.
Tussen
leven kriegen
en leven loaten
ligt n pad.
Wilstoe waiten woar t in dizze wereld noar tou gaait?
Wilstoe waiten wat Hai met die veur het?
Wilstoe Hom kennen leren
en Zien Zeun?
t Is aaltemoal beschreven
deur ons Schepper
de Schriever
van dit Bouk.
Bertha Kruizinga
Veur de vierde moal holdt e
Liudgerstichten n 'Biebelvertoalslag' en dit keer is t biebelboek Job
an e beurt. Veurege 'vertoalslagen' gingen over Ruth, Esther en Jona.
En nou is t dus Job. Perbeer wat uut het verhoal van Job weer te geven
op schrift of ien beeld en stuur dat noar Reinder Tuitman,
hoofdredakteur van e Protestantse Kerkbode. t Is belangriek om wat
eigens met Job te doen, t gijt der om wat dit biebelboek weden kin veur
mensen van ons tied. As t gijt om n vertoalslag op schrift kin b.v.
docht worden an: n vrij noaverteld verhoal,
n gedicht, n toneelstuk of n heurspel. Bij n 'vertoalslag' ien beeld kin t goan om waark op pepier of doek of om n beeld.
t Waark (of n foto doarvan) moet veur 1 meert 20010 stuurd worden noar: Reinder Tuitman, J. Lewestr. 2, 9991 CS Middelstum
Op 28 meert 2010 is om 17.00 uur ien e Immanuelkerk ien Stad n
kerkdienst over Job. Veurtied zel iengoan worden op al t waark wat
ienstuurd is veur dizze 'vertoalslag'.
Veur vroagen kinnen joe terecht bij:
K.G. Pieterman, tel. 0595-402297 of T. Ufkes, tel. 050-5417650
In maaimoand n dag of wat over Gruppe in
Bremen west. Mit 300.000 lu Kerkedoagen bezöcht. Jong wat n stuk volk.
Können van traainstation zo over koppen noar maart lopen. Man t göng
aal huil rusteg. Lu huvven ook ja nich te heuen. t Was d'r aanders wol
weer veur.
Veul dieverdoatsie. n Telefoonbouk vol lezens en optredens. Op elke
hörn van stroate stonnen d'r lu muziek te moaken, te zingen of n stukje
te doun.
k Von t wol slim biezunder dat lu bie rood stoplicht aalmoal zo netjes
wachten. Allerdeegs as d'r gain auto of tram aan kwam bleven ze rusteg
stoan. Dat is ducht mie wol n beetje Duuts.
Thema van doagen was "Mensch, wo bist du?" Dizze vroage van Aiwege aan
Adam (mens) is n vroage aan ale lu, in ale tieden en op ale ploatsen.
Heurt zo toch weer wat daiper den mit Mobieltjes: "Woar bist?" "Bie t
slik in Super de Boer."
t Verhoal van 82-joarege Michael Goldman-Gilead oet Israël hef mie slim
aangrepen. Hai was nuigd deur t Duutse Jeuds-Christelijk Centrum.
Goldman hef -anders den vatteg van zien femilieleden- Auschwitz
overleefd. Noa d' oorlog hef e in 1961 as plietsieman acht moanden
laank Adolf Eichmann verheurd. Op de vroage of e zien vertraauwen in
menshaid nich kwietrakt is zee e: "Man mout in mensen leuven; ik leuf
in mensen dij mensen bint."
In t programmabouk stön ook n nuigen veur n daainst in t Platduuts. k
Wui d'r hui van. Aanderdag ik vot d'r hin. t Begon al underwegens bie
tram. Op mien "Moi!" kreeg ik hail vlugge n "Moin!" En veurdat ik d'r
op verdocht was, was k aan de proot mit aine Georg Schwitters. Georg is
köster en gef les in t Platduuts, n soort Jan Sleumer, man den doar
boven bie buren. Wie pruiten nkander oren van t kop. Hai in t Platduuts
en ik in t Grunnegs. Jong wat göng dat mooi.
Kerke zat vol en dou ve mit nkander op overbekende melodie "Dank di, du
giffst de Welt den Togang to dien Fründlichkeit" zongen kreeg ik t n
beetje kwoad. Bin ik -geboren in Westerwolle- mit n groep oet Amsterdam
in Bremen midden maank vrumde lu, heur ik -as oet hemel- daipvot
vertraauwde toal. Admis ist stoer um te zeggen wat man vuilt. Ede Stoal
hef d'r over zongen, mit woorden van Wilhelmine Siefkes over
Oost-Fraisland: "Wie hören tozamen, wie sünd verwandt."
Hanne Wilzing, (30 maai 2009)
Bruiers en zusters - Marten van Dijken
n Older kin net zo goud n pa as n moeke
wezen, n kiend net zo goud n zeun as n dochter. Veur 'n bruier en n
zuster' heb wie ien t Nederlands of ien t Grunnens gain woord dat
baaident dekt. Ien t Duuts aal: doar zegt men 'Geschwister': bruiers en
zusters.
t Griekse woord 'adelfoi' kin 'bruiers' betaiken, mor ook 'bruiers en
zusters', krekt zo as t Hebreeuwse 'achiem'. Der is ook n Grieks woord
dat zowel 'man' as 'mensk' betaikent, net as ien t Engels 'man'.
n Vertoaler mout bie dit soort woorden goud kieken of braide of smale
betaikenis maind wordt. Ook ien ons Grunneger Biebel is dij ofwegen
moakt. As ter ien t Hebreeuws of Grieks n woord bruukt wordt doar net
zo goud manlu as vraauwlu bedould worden, mout veur dat begrip gain
woord bruukt worden dat ain van dij baaide begrippen oetslut.
"Zeker, ie binnen der veur roupen om vrij te wezen, bruiers en
zusters", schrift Paulus ien Ge-loaten 5:13 volgens Biebel. Mor Psaalm
133:1 het: "Wat is t toch goud en novvelk, as bruiers bie nkander
wonen!" Nije Biebelvertoalen het hier ien baaide vèrzen t zulfde
vertoald as wie. Vertoalers van Biebel en NBV binnen der van oetgoan
dat t ien dizze psaalm over priesters gaait: ien vers 2 wordt Aäron
nuimd en ien vers 3 Sion.
Ien Exodus 12:24 staait: "Hol joe veur altied aan dizze regels, ie en
joen kinder net zo goud." Ien Job 21:19 "t Kin wel wezen dat God aal
dat kwoad opspoart veur goddeloze zien kinder." Mor Spreuken 4:1 het:
"Luster noar voader zien woarschaauwens, zeuns..." omdat
t ien dizze wieshaidsliteratuur hoogst woarschienlek om onderricht aan jonges ging.
Aan dizze veurbeelden is te zain dat ter aalweg vannijs keken worden
mout over betaikenis van woorden ien context doar ze ien stoan.
Nije Biebelvertoalen en Grunneger Biebel willen n goud beeld geven van
cultuur doar biebel ien schreven is en doar haren manlu overhand ien.
Dat mout n vertoalen vanzulf nait votpoetsen. Mor mensken binnen, ien
Biebel ook, nait allenneg manlu, en as teksten over vraauwlu goan of
heur tot vraauwlu richten, mout dat ook ien vertoalen te zain wezen.
(Meer over zukse kwezzies kin ie lezen ien 'Lucht en leegte, colums over de Nieuwe Bijbel-vertaling')
Marten van Dijken
Nou Biebel kloar is, denk ie toch nait dat
wie nou achter geroaniums zitten te doemkes draaien, wel?
Liudgerstichten zit nog vol plannen.
Aldereerst komt, as t n beetje mitzit, aan t èn van t volgend joar n
nij laidbouk oet. Doar stoan ale 150 psaalms ien en n haile bult laiden
oet t Liedboek voor de Kerken en aander bundels, zo as Tussentijds en
zukswat. Op t ogenblik wordt ter haard aan waarkt om dat veur nkander
te kriegen.
Der binnen ook plannen om te kommen tot n kienderbiebel ien t Grunnens. Doar hebben heur al n stukkewat lu veur opgeven.
n Kienderbiebel is vanzulf hail wat aans as n stuk oet biebel
vertoalen, mor wie zetten scholders der onder. Der hebben al wat
veurberaaidende besprekens west en gaauwachteg zel t plouge dat boudel
oet stro zetten mout, bie nkander roupen worden.
Zo blief wie mekoar van stroat òf holden ...
Marten v Dijken
1 Kom, verwondert joe hier, mensken,
hou geern God joe lieden mag.
Wat zol ain zuk nog meer wensken.
Zai, hou t kiend joe laif tou laagt.
Zai, dij t woord is zunder spreken,
zai, dij keunenk zunder pracht,
zai, dij t aal is ien gebreken
zai, dij t licht is ien de nacht,
zai, dij t goi' is dat zo zuit is,
wordt verstöt en wordt veracht.
2 Zai, hou dat men mit Hom handelt,
hou men Hom ien douken biendt,
dij mit aal zien godhaid wandelt
op de vleugels van de wiend.
Zai, hou ligt Hai hier ien t lieden.
zunder taiken van verstand
kin Hai hemel aal verblieden,
dij de kroon van wiesheid spant.
Zai, hou tere is de Here
dij t dragt ien zien lutje haand.
3 O Heer Jesu, God en menske,
dij aanveerdde dizze stoat,
geef mie wat ik deur Joe wenske,
geef mie deur joen kiendshaid road.
Staark mie deur joen tere handen,
moak mie deur joen klainhaid groot,
moak mie vrij deur dizze banden,
moak mie riek deur aal joen nood,
moak mie bliede deur joen lieden,
moak mie levend deur joen dood.
Doe, doeve kom moak vot
vlaig noar dij grode stad
verloren in hoat en kwoad
- mor doeve aigenwies
kwam deel in t zòlde nat.
Dij doeve kwam weer bie
in ingewannen van vis
en schietensbenaauwd ruip hai
vanuut zien daipste daip
om antwoord van zien God.
Doe, doeve kom moak vot
kom uut dien vaaileg nust
breng t vrezelk nijs aan èlk
dij huust in t koolngroesgraauw
van aigenikkeghaid.
Dij doeve zo vergrèld
-om t redden van mìns en stad
en t omdenken van zien God-
krigt n laifdevolle les
in t taiken van n wonderboom.
Janka Rubingh