Poasketied - Lucas 24:13-35
Hiepko Bolt - In Memoriam
Engellaand
Noamen ien Biebel
Biebelvertoalkerwaai
Sìnterij
Ruth
Biebelvertoalslag 2007
Op e dörsvloer
Vertoalersdag Zeuvenhoezen
Gods Laifde
Stukje ien Kerkbloaden
Van september 1993 òf aan schreef Henk Baas steevast t eerste woord.
Wie wazzen eerst mit ons drijent: Henk Baas, Aaldrik Ufkes en ik. Wie leverden elk wat aan, mor Henk schreef t eerste woord. Dat bleef ook zo dou Aaldrik Ufkes terug treedde en Marten van Dijken der bie kwam. Henk was ook aanpittjeder.
Nou hai ien t zaikenhoes legen het en weer op krachten kommen mout ien Beatrixoord, is t aigenoardege gewoarworden dat we der zulf om denken mouten dat kraantje te deur oet komt en dat der ook wat ien stoan mout.
t Eerste woord is hier mit schreven.
Ik wèns joe veul leespelzaaier en wie denken om Henk ien ons beden.
Lu dij noar Emmaüs gingen (Lucas 24,13-35)
13 Mor wat wil t geval? Dij aigenste dag wazzen twij leerlingen on-derwegens noar t dörp Emmaüs tou. Dat ligt zo wat twij uur lopen van Jeruzalem òf. 14 Ze haren t mit nkander over aal wat of ter veurvalen was. 15 Dou ze t doar over haren en dat bepruiten kwam Jezus zulm bie heur en laip mit heur op. 16 Mor ze zaggen nait dat hai t was. 17 Hai zee tegen heur: "Woar loop ie zo drok over te proaten?" Mismoudeg bleven ze stoan. 18 Ain van heur, Kléopas was zien noam, zee tegen hom: "Hol ie joe den zo op joezulm, en stoan ie zo boeten t levent in Jeruzalem, dat ie nait vernomen hebben, wat of doar dizze doagen veurvalen is?" 19 "Wat den?" zee e. "Wat of ter veurvalen is mit Jezus oet Nazaret. Dat was n perfeet, machteg in woord en waark veur God en t haile volk. 20 Hou of ons opperpriesters en laaiders hom oetleverd hebben dat hai ter dood veroordaild worden zol. En dat ze hom aan t kruus sloagen hebben. 21 Wie haren zo hoopt, hai was man dij kommen zol om Israël vrij te moaken! Mor aal mit aal is t nou al drij doagen heer dat dij dingen gebeurd binnen. 22 En toch hebben gounent van ons vraauwlu ons van wies brocht. Ze haren veur dag en daauw bie t graf west 23 mor ze haren zien liggoam nait vinden kind. Ze kwammen ons vertellen, dat heur engels verschenen wazzen. Dij zeden dat e leeft! 24 Gounent van ons binnen noar t graf tou goan en t was al net zo as vraauwlu zegd haren. Mor homzulm hebben ze nait zain!"
25 Hai zee tegen heur: "Domme mensken! Wat duurt t ja laank veur dat joen haart alles leuven wil wat of perfeten zegd hebben. 26 Mos de Christus dit nait deurmoaken om tou zien heerlekhaid te kommen?" 27 Dou begunde hai bie Mozes en ging zo ale perfeten bielaans om heur oet te leggen wat of ter in aal dij geschriften over hom te lezen ston.
28 Dou ze dicht bie t dörp kommen wazzen doar of ze hèn gingen, dee e net of e wieder goan wol. 29 Mor ze huilen hom tegen en zeden: "Blief bie ons! t Lopt ja al tegen oavend en dag is dommit om!" Dou kwam e der in en bleef bie heur. 30 Dou e mit heur aan toavel goan was, pakte hai brood, sprak zegenbee oet, brook t en langde t heur tou. 31 Dou gingen heur ogen open. En ze zaggen dat hai t was. En hai verswon. 32 Ze zeden tegen nkander: "Ston ons haart nait in vuur zo as e onderwegens tegen ons pruit en ons de Schriften dudelk muik?" 33 Votdoalek gingen ze in t èn en gingen weerom noar Jeruzalem tou. Doar vonden ze de èlm en dij bie heur wazzen, bie nkander. 34 Dij zeden: "t Is zo! De Heer is opwekt! Simon het hom zain!" 35 En zai vertelden wat of ze onderwegens beleefd haren. En hou of ze hom weer kend haren, dou e t brood breken dee.
Hiepko Bolt - In Memoriam
1916 - 2007
Hou mie t vergoan zel, ligt ien joen haand (Psaalm 31,16)
Ain van biebelvertoalers van t eerste uur is ter nait meer: Hiepko Bolt. Op 6 feberwoarie van dit joar is e oet tied kommen.
Geboren op 4 december 1916 ien Roodschoul het e tiedstieden ien Heemstede woont, doar e direkteur van MAVO west het.
Hai was altied al aktief aan gaang mit toal en mit t Grunnegers. Geschiedenis en toal van ons pervinzie, dat haar zien haart.
n Eerliekse en olderwetse schoulmeester ien haart en nieren was e - en dat is n erenoam!
Ain van dingen dij e dee, was gedichten moaken, ien t Grunnegers vanzulf.
n Aantal joaren laank werden dij opnomen ien 'Toal en Taiken' onder zien dichtersnoam H. Asinga (wie hebben ain van zien gedichten ien ons kraantje opnomen).
Ien 1979 kwam e bie t biebelvertoalen. Ien dat joar wer waarkploug Nij Testement, dij dij joaren n sloapend bestoan laaidde, weer nij levent ien bloazen. En Hiepko Bolt was ter van dat begun òf aan, bie. Altied bie, kin je wel zeggen, want as hai der nait was, den mos der toch wel hail wat biezunders wezen!
Van Heemstede oet kwam e op dag, dat we vergoadern haren mit traain noar Stad tou. Den vergoaderden wie soavends. Hai slaip
den ien hotel WEEVA op t Zuderdaip en ging aanderdoagsmörgens weerom noar hoes tou. Van 1979 tot ien t begun van negenteger joaren het e lid west van vertoalploug NT-1. Dou e tegen tachteg laip, wer t raaizen hom te stoer en ofstand te groot. Mor hai bleef mitdoun.
Ik herinner mie haile goud dat e altied soavends veur dag dat wie as vertoalploug bie nkander kwammen, mie opbelde.
"Joa, jong," zo begunde hai den, "k wol die nog even wat aanwiezens geven veur mörgen-oavend." En den volgde der mainsttieds n haile rieg veurstellen veur tekst dij wie aanderdoagsoavends behandeln mozzen. En dat wazzen goie aanwiezens. Hail bedachtzoam èn hail trankiel.
Op t leste, dou e der wat laanger oet was, werden zien opmaarkens en aanwiezens minder in tal: "Ie leren t al oardeg", zee e den. Mor ons waark bleef e volgen, zien haile levent laank.
Nou is e der nait meer: op 6 feberwoarie is e overleden. Doar mout we aan wennen. t Olde vertoalplougje van doudestieds wordt aal klaainer. t Wordt tied dat ons biebel oetkomt ...
Wie denken aan zien vraauw, dij nou allenneg wieder mout.
(... een nieuwe dag gaat prijken met ongekende pracht ...)
"Ain widde swoan, ain swaarde swoan,
Wel wil mit noar Engellaand goan?"
Noar t laand, doar elk tevree en blied is,
Gain òfgunst, gain verdrait ... gain tied is,
Gain zun, dij stekt, gain kwoaie moan.
"Mor Engellaand is sloten,
En sleudel dij is broken."
Wie binnen doar, woar hoat en nied is,
Gain rust bestaait véúr elk aan zied is.
Dij breuk, dij mag ons glad begroten.
"Is ter nou gain timmerman den,
Dij sleudel weer hail moaken kin?"
Ien kerstnaacht kwam E ommeneden,
Dee wat perfeten al veurzéden,
Dat moakwaark was Hom nait te min.
En klink ging E van deur òfmoaken,
Huif wie ons voaderhoes nait kroaken,
Zain wie Zien poort wied open stoan,
Kin we vergees noar binnen goan,
Hai ging al veur om ploats te moaken.
"Loat deurgoan, loat deurgoan,
Dij achter is mag veurgoan."
Veul eersten zellen lesten wezen,
Komt vol vertraauwen, niks te vrezen,
Blieft doarom nait van verren stoan.
Loat joe nait nuigen, moak joe kloar,
Votdoalek mag we - eerlieks woar -
Noar t laand van rust en vrede goan,
Al bin we n widd' of n swaarde swoan,
En poar w' ons stem aan t engelnkoor.
t Begunt ien t oosten al te doagen,
Deur t licht van t aiweg welbehoagen.
En duusternis gaait wereldwied,
Veur nije dag dommit oet zied.
Ien t heerlek licht verstomt ons vroagen.
Bie elke biebel vertoalen is ter aaltied gehaaister over noamen: hou schrief je dij?
Dat is ien ons biebelvertoalkerwaai nait aans. n Besloet doarover wer altied mor weer oetsteld. Elk haar wel deur dat ter n keus moakt worden mos, mor dij keus kon wel ais nait op zien of heur veurkeur oetkommen - en loat we dat nog mor even oetstellen!
Nou ons kerwaai op n èn lopt, wer t neudeg tied dat ter n ofsproak kwam hou of t mos en zol.
Op 31 meert is op ons vertoalersdag ien Zeuvenhoezen t besloet nomen: wie schrieven ien ons biebel noamen zo as ze opnomen binnen ien woordenliest van NBV en KBS. n Dudelke keus, want dij noamen stoan vaast, wie huiven ze allenneg mor over te nemen. Haar wie nog altied ien ons biebel stoan Oabram en Doaved, t wordt nou Abram en David.
Doar volg we aalgemaine spellensregel mit dat noamen over t aalgemain nait vertoald worden. Wie zeggen ja ook gain Stroek (of Bos) tegen president Bush van Amerikoa of (Boes)kool tegen ol-kanselier Kohl van Duutslaand. En wèl zegt Boas tegen Baas of wèl het t over Kloas as e Klaas maint?
Mor woarom worden noamen dij we wènd binnen te bruken ien ons biebel, nou zo schreven as ze schreven worden? Woarom is t gain Mosje veur Mozes en Mirjam veur Maria?
Bie noamen dij ien ons Nederlandse biebel te lande kommen binnen, hebben t Grieks van Septuagint en t Letien van Vulgaat, en ook nog t Duuts van Luthervertoalen, n rol speuld.
Je zollen der n dik bouk over schrieven kinnen, ien t Kraantje is ter nait aal te veul roemte veur, mor ik kin joe der wel wát over vertellen. Al goa k sums wel hail kòrt deur de bocht!
Septuagint is vertoalen ien t Grieks van Hebreeuwse biebel (t Ol Testement dus), dij moakt is om en bie 250 - 100 v. Chr. Dij toal, aalgemaine cultuurtoal van dij tied, haar gain onderschaaid tussen s, sj en ts. Ien ons biebel werden dij letters aalmoal weergeven deur n s: Tsion wer Sion en Sjaron wer b.v. Saron. Ien t Hollands haar dat aigelks nait huft en ien t Grunnegers haildaal nait: wie hebben ja woorden zo as sjompeg, sjofel, sjars en sjantern, en haren zodounde gelieke goud Sjaron schrieven kind.
Noamen werden ien Septuagint ook nog ais vergriekst: Hebreeuwse oetgang 'a', kreeg ien t Grieks 'as'. Jesaja wer Jesajas, Jona wer Jonas (Denk mor ais aan t verske: Dou Jonas ien de walvis zat ...) en zo mor deur. Boetendes wer n woord as Mosje tot Mozes en 'masjiach' (gezaalfde) tot t Griekse 'messias'. Summege noamen kregen ook nog n Griekse oetgang: Jakob wer Jakobos, Saul Saulos.
Noa verloop van tied wer t Grieks opvolgd deur Letien van
t Romaainse Riek. Biebel overzetten ien dij toal wer Vulgaat, doar Hiëronymus t mainste waark aan dee. Dat was om en bie 400.
Noamen gingen vanzulf mit dij kaant op: Jesajas wer Isaias (aal gaauw tot 'ischias' verbasterd, benoam bie Roomse biebelleesders omdat Vulgaat gezaghebbende vertoalen was van Roomse Kerk). Isaias: twij-moal 'i' en gain 'j' want dij was ter nait ien t Letien. Achter 'c' (oetsproken as ons 'k') 'p' en 't' kwam n 'h'. En zo kwam we aan Asaph, Goliath en b.v. Theophilus. Net zo as bie t Grieks ge-beurde (Hebreeuwse noamen werden overzet ien t Grieks), zo ging dat ook ien t Letien: Griekse oetgang os wordt us: Jakobos wordt Iacobus, Lazaros Lazarus en Christos Christus.
Biebeloverzettens ien West-Europese toalen zo as ien t Hollands werden n haile zet vanoet Vulgaatteksten vertoald. Dat veraanderde ien tied van refermoatsie. Dou Maarten Luther biebel ien t Duuts overzetten dee (van 1521 tot 1534: oareg gaauwer as wie der over doan hebben...), hil e wat noamen aanbelangt reken mit schriefwies van noamen doar mensken ien dij tied vertraauwd mit wazzen. Van Luthervertoalen werden der al gaauwachteg Hollandse vertoalens moakt. Noamen dij doar ienstonden werden zo overschreven zo as Luther ze vertoald haar. Luther haar, oet grondtekst, b.v. 'ts' weergeven mit Duutse letter 'z', dij ook ja zo klink: t Hebreeuwse Tsefanja wer Zefanja. Dat wer net zo overnomen ien Stoatenvertoalen en ook nog ien NBG vertoalen van 1951. Dat letter 'z' ien t Hollands n hail aander klaank het as ien t Duuts doar dochde men nait om. Dat gebeurde ook mit letter 'u' oetsproken ien t Duuts as 'oe', mor ien t Hollands wer t bievubbeld Ruth, en dat riemt bie ons op 'grut' en nait op 'groet'. Juda wer zo Juda mit n 'u' as ien luziver, en nait zo as ien 'joen'.
Der is nog veul en veul meer over te vertellen: hou gaait dat mit toalen mit aander schrifttaikens, en hou mout je kaizen tussen letters en klanken, om mor wat te nuimen.
Der staait n hail mooi artikel van Drs. H. Heikens ien 'Met andere Woorden', kwartoalblad over biebelvertoalen van t Nederlands Biebelgenootschop, doar ik dit grotendails oet vandoan heb. Ain dij der belang bie het, mout dat mor ais lezen! Ien dat artikel wordt ook verwezen noar nog meer bouken over dat onderwaarp.
Noamen net zo schrieven as ze der stoan, dat klinkt makkelker as t is: hou stoan ze der den en woar stoan ze zo? Nije Biebelvertoalen het n keus moakt, en zo as t nou liekt, hebben ze dat ook veur ons doan ...
Der is nait veul te melden, dat schreef we ook al ien t veureg kraantje. Nait dat ter niks doan wordt vanzulf, want der gebeurt nog genog: haand wordt legd aan leste biebelbouken (Numeri, Psaalms en Job).
Zo as t nou liekt kommen Deuterocanonieke bouken ook ien ons Biebel in t Grunnegers. Mainsten binnen al kloar. Der wordt nog waarkt aan Wieshaid van Jezus Sirach en nog wat lutje boukjes (Braif van Jeremia, aanhangsel bie Daniël en t Gebed van Manasse).
Wie binnen nog aaid mooi op tied, dat 2008 blift ien zicht!
Ain van dingen dij nog altied gebeuren mozzen, was te beslizzen hou of noamen straks ien ons biebel schreven worden: wordt t Oabram of Abram, David of Doaved?
Doar is nou op ons vertoalersdag van 31 meert ien Zeuvenhoezen n besluut over valen: t wordt (of blift) Abram en David.
Wie volgen doar aalgemaine vertoalregel mit, dat noamen mainsttieds nait vertoald worden. Wie nemen noamen op zo as ze ien noamenliest van t Nederlands Biebelgenootschop en Katholieke Biebelstichten vermeld worden.
Mor elk is straks, as e (veur)lezen mout oet Biebel in t Grunnegers, vrij om Oabram of Doaved te zeggen!
| Oetgeven: | ||
| aalgemaine kosten (administroatie): | 439,00 | |
| activiteiten (vertoalersdag, vertoalwedstried ezw) | 1.547,00 | |
| biebelvertoalkerwaai (kosten plougen en redaksiekosten) | 2.325,00 | |
| Nijsberichten | 397,00 | |
| ------------ | ||
| mitnkander oetgeven | 4.708,00 | |
Beurd: | ||
| begunstegers | 2.865,00 | |
| kerken en organisoatsies | 358,00 | |
| buul Grunneger Dainsten | 782,00 | |
| aander giften en goaven | 268,00 | |
| ------------- | ||
| mitnkander beurd: | 4.273,00 | |
| ------------- | ||
| saldo 2006 (te min) | 435,00 |
Ruth, dij hail oet Moäb kwam
zunder kiend en zunder man,
wil ien Israël verkeren,
God van t Jeudse volk vereren.
Ik goa mit, zo klinkt heur stem,
ik goa mit noar Bethlehem.
Bethlehem wordt zo heur thoes,
mor der is gain brood ien hoes.
Ruth, zai gaait op zocht noar oaren
om heur eten te vergoaren.
Achter zichters blift zai goan,
t laand van Boäz: heur bestoan.
Boäz woar verlaifd op t wicht
en Ruth zorgt dat zai hom krigt.
Der wordt oet heur n zeun geboren,
Ruth - wat haar zai nait verloren -
nuimt hom Obed, en zai prist
God de Heer, dij gunst bewist.
-over Ruth-
Dou k n zet leden t riegje Liudgernijzen van plaank òf hil, kwam der nog n aander kraantje mit vandag: Groningen, cultureel maandblad, zestiende jaargang, nummer 1, april 1974.
Dou k noagoan wol woarom ik dij opburgen heb, vil mien oog op n gedicht dij hait Ruth. Dij is schreven deur Zwanni Kremer. Der onder staait dat t vertoalen is van t gelieknoameg gedicht ien t Vrais van Fedde Schurer. k Wait hoast wel zeker dat David Hartsema doar ook n vertoalen van moakt het, en dat Lianne Abeln dij zingt. Zeker is dat Henk Baas dij gedicht ook ien t Grunnegers overzet het.
Ruth is eerste biebelbouk van t olde testement dij ien t Grunnegers vertoald is ien ons Biebelvertoalkerwaai.
Sien Jensema het t verhoal herverteld ien t Hogelandster dialect.
Mor dat het apmoal aal weer n zet leden. Vandoar dat wie wel nijsgiereg wazzen wat mìnsken nou moaken zollen van Ruth.
Wie vrougen via kraanten en kerkbloaden om n gedicht, n noavertellen, n heurspul of n veurdracht van (n stukje van) t verhoal van Ruth. Of n foto, n schilderij, n beeldhaauwwaark of n aander kunstwaark van Ruth. t Was meroakel wat der ienstuurd wer.
Henk Helmantel zee wat e von van t roemtelk waark. Reinder Tuitman, hoofdredacteur van Protestantse Kerkbode, gaf weer hou hai proza en poëzie lezen haar, en droug der stukken oet veur. t Was n mooie mirreg, 25sten meert ien Immanuelkerk ien Stad.
Dagblad van het Noorden haar der roeme aandacht aan geven. Eerst dou wedstried oetschreven wer en vrijdags veur 25sten meert ook nog weer. Hoast ale streekbloaden en diverse kerkkranten binnen hailtieden van goie wil. Dat zodounde kwammen ienzenders oet ale houken van pervinzie.
Tonko Ufkes kreeg van ienleverde teksten eerste pries veur zien gedicht.
Veur beeldende kunst kregen Maria Ufkes-Kayatz en Harma Helmantel n dailde eerste pries. Harma veur heur beeld en Maria veur heur drijloek holtdruk.
Dainst wer ofsloten mit n vesper doar Sursum Corda as van oldsk aan mitwaarkte. Margriet Greven en Jif Holt wazzen dainstdounde olderling en dioak. Paul Biester speulde op t örgel.
Bie oetgang konden wie haand zetten op n koart veur Henk Baas.
Doar lijt ze dan, votkropen host, en wacht
stief-stiekum noast n man. Ze wiet
wel zukswat dut, verlust het niet.
Ien alles kloar veur wat ze vragt.
n Nij begun met dizze man, ze duurt
onder zien vleugels schulen.
Stief-stiekum kin ze vulen
wel of het leven eilek stuurt.
[t winnende gedicht bij Rondom Ruth, schreven deur Tonko Ufkes]
Op zotterdagmörn 31 meert waren we as leden van de Biebelvertoalplougen op ons joarliekse uutwisseldag in Zeuvenhuzen.
Zo as èlk joar waren we weer mit n dikke koppel en wie waren bliede dat wie mekoar weer zagen.
Domie Struif was as aaltied ons veurzitter en hai memereerde de leden dij zaik waren: Henk Baas, A. Volders en J.W. Mulder. Wie hebben z=aalmoal n koartje stuurd.
Marten van Dijken leesde mit ons >intocht in Jeruzelem= uut t evengelie van Lukas, want volgende dag was t zowied.
Op n aander stee in dizze Liudgernijs kinnen ie lezen over t onderwaarp woarover wie beslizzen mozzen. Noamen in de Grunneger biebel. Der was bie elke menaaier van schrieven wel wat veur en wat tegen te zeggen en deur mitnkander derover te stemmen binnen we uutkommen op de NBV menaaier. Wieder heurden we, dat kopij van Biebel op 31 december 2007 bie de lu van drukkerij wezen mout. Nog even aanpittjen veur de lèste poar kepittels dij nog onderhanden binnen.
Toun was t al weer tied veur n klokje en n hapke eten mitmekoar.
De stemmen was n beetje mismoudeg, want wie kregen t in t zin dat t bienoa doan waark is en dat dizze vertoalersdag aiglieks lèste moal is. Moar doar willen wie nog nait noar tou en aander joar op zotterdag 29 meert 2008 hebben wie gewoon weer n vertoalersdag in Zeuvenhuzen. Moar din is t echt doan.
In laankmanstieden heb wie n mooie grammefoonploat oetbrocht: "Gods laifde het gain èn of swet". Bie zetten is doar nog wel ais vroag noar. Ploat is al laank oetverkocht, mor allenneg as ter genog vroag noar is, zol wie der wat spaigelploatjes van moaken kinnen.
Wat staait ter op, vroag ie meschain. Koren, n kinderkoor, Piet Wiersmoa achter t örgel, stemmen van Haarm Jan Tuun, Henk Baas, Wilma Bulthoes, Franke Dol en nog n stuk of wat zangers.
Ie kinnen kontakt opnemen mit Henk Brink (telefoon 0594 507211; e-post jellemaweg36@freeler.nl)
Ie, as leesder van ons kraantje, binnen begunsteger van ons stichten. Summegen al n haile tied, aandern nog nait zo laank. Mor aalmoal droag ie t waark wat wie doun n waarm haart tou - dat is wis.
t Kin wezen dat ie denken, dat ter meer mensen op hoogte brocht worden zollen van wat Liudgerstichten aalmoal oet stro zet. Dat vien wie aigelks ook, mor hou mout we dij mensen berieken?
Zo haalfgedureg verschient ter n stukje ien kranten, mor dat is nait zo voak en ons zeker lang nait voak genog!
Mor ie kinnen ons der mit helpen om ons waark nog meer bekend te kriegen bie aandern, bevubbeld deur n stukje te schrieven ien joen kerkblad. Elke gemainte het ja hoast wel n groder of klaainer bladje, doar vanalles ien kin. t Zol ons hail mooi tou wezen om ien joen blad ook n stukje kwiet te kinnen. Zo'n stukje huif ie zulf nait te schrieven: wie hebben al n verhoaltje veur joe kloar liggen. Bel of schrief even (e-mailen kin vanzulf ook) noar t redaksie-adres dat veur ien dit kraantje staait en ie kriegen t stukje thoesstuurd - as ie willen ien t Hollands en aans ien t Grunnegers.
Help ons der mit, dat aandern ook van ons heuren!