| 1 | Titel van t bouk "Rechters" is gangboare weergoave van t Hebreeuwse woord dat hier "rechter" betaikent, mor dat ook mit "laaider" of "veurman" vertoald worden kin. t Grootste dail van bouk Rechters gaait over lu dij in eerste ploats as "redder" optreden deden: bie nood gavven zai laaiden aan Izrelieten. Paardie van heur hebben ook rechter west. |
| 2 | Jericho (Deuteronomium 34:3). |
| 3 | Filistijnen woonden in vief steden, elk mit n aigen keunenk: Asdod, Askelon, Gat, Gaza en Ekron. |
| 4 | Otniël wordt al eerder nuimd in kepittel 1:13. |
| 5 | Belasten dij t overwonnen volk ofdroagen mout aan overwinnoar. Dij sinzen bestonden veur n dail in natura: landbaauwgewazzen, vij en zukswathèn. |
| 6 | Doar wer in vrouger tied t volk mit oproupen veur t gevecht. |
| 7 | Kenieten wazzen n nomoadenvolk, dat bie Midjan heurde. |
| 8 | n Aander vertoalen dij meugelk is: Nou Izrel t hoar (draaigend) lösmoakt het. t Is n verwiezen noar t lös wappernde hoar in t gevecht. Net zo as op veul meer steeën in dit hail olde laid, is hier t Hebreeuws nait slim dudelk. |
| 9 | Sinaï as God zien woonstee. |
| 10 | Midjan: n volk van nomaden, dij in t noordoosten touhuilen. Volgens 8:24 binnen t noazoaten van Ismaël, Oabraham zien zeun. Vergeliek Genesis 25:2. |
| 11 | Engel betaikent in t Grieks "bosschopper". In t Ol Testement kin je n engel van God herkennen aan bosschop dij e brengt. Hai zigt ter mainsttieds oet as n mensk. Sums is t onderschaaid tussen God en zien bosschopper nait hail dudelk (Exodus 3:26). |
| 12 | t Was gebruuk te dörsken in t open veld op dörsdeel, zodat wind t kaf votpoesten kon. |
| 13 | Kiek bie Exodus 13:17-17:16 en bie Psaalm 44:1-4; 78:1-66. |
| 14 | Izrelieten dochten, dat as ze God zagen, ze nait in leven blieven konden. Vergeliek 13:22; Genesis 32:31; Exodus 33:20. |
| 15 | Haailege poal is symbool veur Asjera, godin van vruchtboarhaid. Der wazzen verschillende vörms om dij aan te duden: ain der van was bewaarkte poal, dij voak noast t altoar van Baäl hèn zet was. |
| 16 | "Wie hebben ons zúlm redden kind": vergeliek Deuteronomium 8:17-18; Jozua 24:12. |
| 17 | "Benaauwd": vertoalen van t Hebreeuwse woord 'chared', dat zinspeult op wèl van Charod. |
| 18 | Koornbrood slagt op t boerenvolk Izrel; tìnt staait veur Midjanieten dij in tìnten touholden. |
| 19 | Vergeliek 1 Soamuël 11:11 en 13:17. |
| 20 | Kiek bie Genesis 4:24 en Matteüs 18:22. |
| 21 | n Shekel is 10 gram. |
| 22 | n Efod kin wezen: a) n schoet veur hogepriester (Exodus 28:6 en wieder); b) n linnen rok veur priesters en levieten (1 Soamuël 2:18); c) n ding om te vereren (Rechters 17:5). |
| 23 | Vergeliek Jesaja 25:4; 30:2-3. |
| 24 | Genesis 34:2. |
| 25 | Rieden op ezels dudt op n hoge positie (vergeliek kepittel 5:10). |
| 26 | Mispa van Gilead was n bekend haailegdom, doar men God as getuge aanroupen kon (vergeliek Genesis 31:49). |
| 27 | Vergeliek Numeri 21:21-31 en Deuteronomium 2:26-37. |
| 28 | Vers 14-18: volgens Numeri 20-21 en Deuteronomium 2:8 heurden dij kontrainen aan Moäbieten en nait aan Ammonieten. In dit kepittel 11 is verholden tussen Moäb en Ammon nait recht dudelk. Kiek ook bie 11:25. |
| 29 | Kemos is god van Moäbieten (kiek bie Numeri 21:29; 1 Keunenks 11:7 en Jeremia 48:7). |
| 30 | In Numeri 22:24 staait hou Balak tegen Izrel over ston. |
| 31 | Men legde voak n gelofte òf aan godhaid, dij men noakommen zol as n gebed verheurd wer of as n zoak goud oflopen zol (Vergeliek Genesis 28:20-22; 1 Soamuël 1:10-11, 26-28; 2 Soamuël 15:8). |
| 32 | As overwinnoars weerom kwammen tou oorlog oet, werden ze deur vraauwlu inhoald (kiek bie 1 Soamuël 18:6-7; vergeliek Exodus 15:20). |
| 33 | Veur t noakommen van geloftes: zai Numeri 30:2-3. |
| 34 | Staarven zunder kinder wer as n schaaande beschaauwd (Genesis 16:1-5; 30:23; 1 Soamuël 1:10; Jesaja 47:8; 49:21). |
| 35 | t Woord betaikent mainstekaans "oar" (van koorn) of "stroom". Mor t gaait hier om oetsproak. |
| 36 | n Nazireeër was ain dij veur n schòft of veur aaltied beloofd haar zok aan God te wijden. Hai volgde doar zekere leefregels veur (Numeri 6:1-21). Sums wer ain veurdat e geboren was al as Nazireeër roupen: hier Simson, loater Johannes de Deuper (Lucas 1:15). |
| 37 | In gevaal van daifstal kon der n fluik over (onbekende) daif oetsproken worden (kiek bie Leviticus 5:1 en Spreuken 29:24). Mit t oetspreken van zegen wil moeke mainstekaans veurkommen dat fluik op heur aigen zeun te lande komt. |
| 38 | In Hebreeuwse tekst is t nait dudelk wat hier bedould wordt: is ter sproake van ain beeld of twij? Gaait t over n sneden beeld en/of n goten beeld: van holt of metoal? In ons overzetten heb wie ons zo veul meugelk laaiden loaten deur oplözzens dij in kepittels 17 en 18 kozen binnen in Nije Biebelvertoalen (NBV). |
| 39 | In t Hebreeuws is noam Mo-sjè (Mozes) deurdat ter n letter N boven regel bieschreven is, veraanderd in Me-nasj-sjè (Manasse). Mainstekaans was dat om tempeldainst in Dan nait mit Mozes in verband te brengen, mor mit keunenk Manasse, dij as hail min bekend ston (2 Keunenks 21:1-9). |
| 40 | Open roemte bie stadspoort. |
| 41 | Vers 16-26: vergeliek ook Genesis 19:1-9, geschiedenis van Lot in Sodom. |
| 42 | Kiek ook bie Hosea 9:9 en 10:9. |
| 43 | Linkshandeghaid kon vrouger bie t vechten veurdailen hebben, benoam bie t boogschaiten. Ehud was ook links (kepittel 3:15). Kiek ook bie 1 Kronieken 12:2. |